Η Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Ελεούσης, η οποία βρίσκεται νοτιώτερα από την Ιερά Μονή του Ντίλιου, ετιμάται στο όνομα του Αγίου Νικολάου, επονομάζεται δε και των «Μεθοδάτων ή Γκιουμάτων» από ομώνυμες πιθανώς οικογένειες. Η μετονομασία της σε Μονή Ελεούσης οφείλεται, κατά την παράδοση, στην εικόνα της Θεοτόκου Ελεούσης, η οποία τώρα βρίσκεται απέναντι από τον Δεσποτικό Θρόνο του Καθολικού της Μονής. Η εικόνα αυτή πριν από την άλωση των Ιωαννίνων από τους Τούρκους (1431) βρισκόταν στη Μονή της Αγίας Παρασκευής στο σημείο όπου σήμερα είναι το κτήριο της Περιφέρειας Ηπείρου· μετά τη μετατροπή, όμως, της Εκκλησίας σε τζαμί, το 1548, κάποια ενάρετη μοναχή Παρθενία μετέφερε την εικόνα, κατόπιν οράματος της Κυρίας Θεοτόκου που είδε, στη Μονή όπου βρίσκεται σήμερα. Έκτοτε η Μονή μετονομάστηκε σε Μονή της Ελεούσης.